Ρόμα

Ρόμα

Ο κινηματογράφος τα τελευταία χρόνια περνάει σαφώς μια κρίση , ανάλογη και ίσως ισχυρότερη με εκείνη της εποχής της επικράτησης της τηλεόρασης, με το ίντερνετ και το κινητό τηλέφωνο να μονοπωλούν τον τομέα της ψυχαγωγίας και της επικοινωνίας, δίνοντας στις ταινίες το ρόλο μιας από τις εφαρμογές τους, με τους θεατές να έχουν τη δυνατότητα να τις κατεβάζουν στον υπολογιστή τους και να τις παρακολουθούν όταν επιθυμούν και όταν έχουν το χρόνο και τους παραγωγούς να τις παράγουν σαν μαζικά βιντεοπαιχνίδια. Η αποξένωση, με την πλαστική επικοινωνία που προσφέρουν οι διαδικτυακές κοινότητες, αποδυναμώνει τη μαζική βιωματική εμπειρία στις κινηματογραφικές αίθουσες ,που προϋποθέτει την προσωρινή φυγή από την καθημερινότητα και το κοινό ταξίδι στον κόσμο των ταινιών. Στο φαύλο κύκλο της νοοτροπίας του εύκολου κέρδους και της δαμόκλειας σπάθης της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης, ο κινηματογράφος έχει μπει σε μια περίοδο διαρκούς επανάληψης θεμάτων , συνεχών ανακατασκευών-διασκευών-αντιγραφών, με πτώση στην ποιότητα και έμφαση στον εντυπωσιασμό και τη διαφήμιση.

Το Netflix , μια διαδικτυακή πλατφόρμα που προσφέρει κινηματογραφικές ταινίες και σειρές στο σπίτι , έχοντας κατακτήσει το ενδιαφέρον και την προτίμηση του κοινού στο 2018 , καταφέρνει να φερθεί πολύ πιο τίμια στο κινηματογραφικό μέσο από την κλασική βιομηχανία του σινεμά, παράγοντας την ταινία «Ρόμα», ένα αδιαμφισβήτητο αριστούργημα και δίνοντας την ευκαιρία στον Αλφόνσο Κουαρόν να σκηνοθετήσει την ταινία που έχει γράψει, όπως επιθυμεί. Το «Ρόμα» παρουσιάζει μια χρονιά από τη ζωή μιας υπηρέτριας ,της Κλεό, σε ένα σπίτι μεσαίας τάξης στην περιοχή Ρόμα της πόλης του Μεξικού το 1970 και 1971.

Ο Κουαρόν πηγαίνει εκεί όπου τίποτε δεν μπορεί να νοθεύσει το δημιούργημά του, στις παιδικές του μνήμες . Τις σκηνοθετεί με απλότητα , λεπτομέρεια και αυθεντικότητα, ασπρόμαυρες , όπως τις μνήμες μας.  Βάζει σε πρώτο πλάνο τον άνθρωπο , μέλος της φύσης και της ζωής, στη συνεχή πάλη με τις δυσκολίες που δημιουργούν η φύση και η ζωή ( οι εξωγενείς , αλλά και η δική του ανθρώπινη φύση και ζωή). Τα γεγονότα περνούν σαν παιδικές μνήμες , από μια εποχή που η ανθρώπινη ζωή και ο θάνατος είχαν άλλο βάρος, το όνειρο και το μέλλον είχαν άλλη έννοια , αλλά τα ανθρώπινα ζητήματα ήταν όπως πάντα , τα ίδια.  Σεβόμενος τις μνήμες του, ο Κουαρόν αποφεύγει το μελό και προσεγγίζει περισσότερο προς τον ιταλικό νεορεαλισμό ,που άνθισε εκείνη την εποχή , αλλά κυρίως ταιριάζει στον ανθρωπισμό που περιβάλλει το έργο του και στο κοινωνικό παρασκήνιο της ιστορίας. Με την αυθεντικότητα ενός ντοκιμαντέρ και τη ζεστασιά ενός μυθιστοριογράφου , πλησιάζει τους ανθρώπους με το βλέμμα της αλήθειας ενός παιδιού, δίνοντας στις δραματικές εξελίξεις το συναίσθημα της απρόβλεπτης καθημερινότητας , στα σημεία που τους χωρίζουν ή τους ενώνουν τις έννοιες που ποτέ δεν αλλάζουν στην ανθρώπινη ζωή, στις ιστορίες τους τη ροή της Ιστορίας που συνεχώς επαναλαμβάνεται. Η σκηνή της έναρξης, με το νερό που καθαρίζει την αυλή με τα πλακάκια, στα οποία καθρεφτίζεται ο ουρανός και το αεροπλάνο, προσδιορίζει απόλυτα την εποχή , όπως και η ταινία “Marooned” που προβάλλεται στο σινεμά, δεν χρειάζεται χρονολογική κατατόπιση. Εποχή λειψυδρίας για τους φτωχούς , όπως παρουσιάζεται αργότερα, εποχή κοινωνικών αναταραχών με την αιματοχυσία στη διαδήλωση στο Κόρπους Κρίστι. Εποχή που όλα αλλάζουν.

Η ζωή προχωρά και αφήνει τα σημάδια της στους ανθρώπους , αλλάζοντάς τους  κάνοντάς τος σοφότερους και πιο δυνατούς ή παίρνοντάς τους σε άλλες περιπέτειες , ανάλογα με το χαρακτήρα και το ήθος τους. Ακόμα και έννοιες όπως η οικογένεια θα αλλάξουν έννοια. Θα πρέπει να προσαρμοστούν για να αντέξουν.

Στο «Ρόμα» βρίσκεται παρόν όλο το μέχρι στιγμής έργο του Αλφόνσο Κουαρόν, που ,αν και φαινομενικά παρουσιάζεται ετερογενές, έχει πολλά βασικά κοινά συστατικά στοιχεία. Η αναφορά στην ταινία «Marooned” ,στην οποία οι αστροναύτες ενός διαστημοπλοίου προσπαθούν να αντιμετωπίσουν μια βλάβη και να επιβιώσουν σε συνθήκες έλλειψης βαρύτητας προτού εξαντληθούν τα αποθέματα οξυγόνου τους , παραπέμπει άλλωστε στην εξαιρετική ταινία «Gravity”, στην οποία η Σάντρα Μπούλοκ προσπαθεί να επιβιώσει στο διάστημα και να επιστρέψει στη γη. Αυτή η «γείωση» όμως βρίσκεται ως ζητούμενο και ως λύτρωση σε όλες τις ταινίες του Κουαρόν, η προσέγγιση της  ουσίας της ανθρώπινης ύπαρξης και η ένωση ανθρώπου και φύσης. Θέτοντας ως κριτή ή καταλύτη των ανθρώπινων ενεργειών τη φύση, ωθεί την κατάληξη της ιστορίας να διαδραματίζεται πάντοτε στη θάλασσα. Οι ταινίες του έχουν ως ήρωες δυνατούς ,αληθινούς και αφοσιωμένους στα πιστεύω και τη δουλειά τους χαρακτήρες , που περιβάλλονται από κοινωνικές αναταραχές ή άλλες εξωτερικές δυσκολίες. Οι γυναίκες είναι οι αληθινές πρωταγωνίστριες, πιο γήινες , με τη μητρότητα να τις ενώνει απόλυτα με τις έννοιες της φύσης και της ζωής.  Η κάμερα βρίσκεται συνεχώς σε κίνηση, ενώ πάντα υπάρχουν μεγάλης διάρκειας πλάνα σε μια σταθερή περιοχή, όπως εδώ το ισόγειο του σπιτιού, με την κάμερα να καλύπτει 360 μοίρες με διαδοχικές κινήσεις . Ο φωτισμός είναι συνήθως ήπιος και φυσικός. Στο «Ρόμα» η μουσική είναι αυτή που παίζει το ραδιόφωνο και οι φυσικοί ήχοι.

 Το μεγαλείο του Κουαρόν μπορεί να γίνει αντιληπτό στη σκηνή στο σινεμά, που σηματοδοτεί την ενηλικίωση της ηρωίδας και της απότομης προσγείωσής της στην πραγματικότητα.  Οι ήρωες φιλιούνται, ενώ στην οθόνη παρουσιάζεται μια σκηνή από κωμωδία, όπου όμως συμβαίνει μια συντριβή αεροπλάνου. Ακολουθεί ένα ψέμα, ενώ στη συνέχεια η ηρωίδα  βρίσκεται να κάθεται στις σκάλες , περιτριγυρισμένη από πλανόδιους μικροεμπόρους. Το κωμικό και το τραγικό , η αλήθεια και το ψέμα, η εφηβεία και η ενηλικίωση, η δειλία και η γενναιότητα, σε συγχρονισμό με την πραγματική ζωή και ην ανθρώπινη φύση. Μεγάλες σκηνές η σκηνή του τοκετού, με απόλυτο ρεαλισμό, η σκηνή της διαδήλωσης και η σκηνή της διάσωσης στη θάλασσα.

Οι μνήμες του Κουαρόν είναι αδύνατο να μην προκαλέσουν θλίψη σε όσους θα κάνουν τη σύγκριση με το σήμερα. Στην εποχή του «Ρόμα» η καθημερινότητα μπορεί να είναι δύσκολη, αλλά εμπνέεται από αλήθεια και χαρακτηρίζεται από ανθρωπιά. Οι δυσκολίες είναι μεγάλες και καινούριες, αλλά είναι στα μέτρα των ανθρώπων. Ο ήλιος καίει, αλλά τα εγκαύματα αντιμετωπίζονται με λίγο λάδι και λίγο τσούξιμο.  Υπάρχει μεσαία τάξη. Υπάρχουν κύριοι και υπηρέτες, αλλά συμπορεύονται στις δυσκολίες . Υπάρχει όνειρο και βλέμμα στραμμένο προς το μέλλον.  Στις κοινωνικές εξεγέρσεις τραντάζει η γη και η εξουσία καταφεύγει στη δολοφονία των εξεγερθέντων, δεν έχει αλλοιώσει το κοινωνικό κίνημα. Όλα φαίνεται να ήταν πιο ξεκάθαρα στην εποχή εκείνη. Η αστεία προπαγάνδα σήμερα είναι πιο ύπουλη, οι πολιτικάντηδες έχουν πιο πονηρά κόλπα, ο ρατσισμός ,που ως σπόρος εκεί παρουσιάζεται , έχει γιγαντωθεί. Είναι δυνατόν να πετύχουμε αυτή τη γείωση, την επιστροφή στους πραγματικούς μας εαυτούς σήμερα;  Σίγουρα είναι πολύ πιο δύσκολο από τότε.

https://youtu.be/6BS27ngZtxg